de Nieuwe opdrachtgevers

les Nouveaux commanditaires

Vadim Vosters – Le Parvis des Gentils

Opdrachtgevers - Inwoners Sint- Katherina-Lombeek
Bemiddelaar - Christophe De Jaeger
Sint-Jozefparochie, Sint-Katharina-Lombeek, Belgie

De opdrachtgeversgroep is een samenwerkingsverband tussen verschillende actoren en inwoners van de dorpsgemeenschap Sint-Jozef, een parochie van Sint-Katerina-Lombeek, deelgemeente van Ternat en het gemeentebestuur van Ternat:
- Parochie: Vzw Kerkfabriek Sint-Jozef, E.H. J. De Ridder
- Socio-culturele verenigingen:  KWB Sint-Jozef, Okra Sint-Jozef, Sint-Jozefskoor, Liberale seniorenbond
- Wijkcomités: De Klimoppers, wijk Kruidenlaan, wijk Veldstraat
- Geïnteresseerde inwoners van het dorp
- Scholen (lager onderwijs): Vrije Basisschool Dahlialaan, Gemeentelijke basisschool De Kiem
- Gemeentebestuur Ternat en het Cultuurcentrum De Ploter

In de Sint-Jozefparochie te Sint-Katharina-Lombeek staat een kerk. Vele vrijwillige handen hielpen haar in de jaren ‘30 van de vorige eeuw mee bouwen. Daardoor werd ze hét symbool van de plaatselijke gemeenschap, die hard voor haar erkenning heeft moeten ijveren. Hoewel dat symbolische belang tot op vandaag blijft doorleven bij kinderen en kleinkinderen van de voormalige vrijwilligers, loopt het aantal kerkbezoeken de laatste jaren sterk terug. Sinds 2007 wordt daarom parallel aan de restauratie van het gebouw nagedacht over een nieuwe invulling van de kerk als gemeenschapshuis. Zo zou ze opnieuw haar rol om de Sint-Jozefparochie als gemeenschap te affirmeren, kunnen opnemen. Dat moet wel met respect voor de eigenheid van de kerk gebeuren. Ook een kunstwerk dat de kerk eventueel in haar nieuwe uitdaging kan ondersteunen, mag het gebouw dus niet overroepen- vindt de erg gemengde groep opdrachtgevers unaniem.

Het kerkgebouw moet herdacht worden. Niet alleen om een vernieuwde liturgie mogelijk te maken, maar ook om het gebouw in dialoog te laten uitgroeien tot een echte ontmoetingsplaats voor een grotere en meer gevarieerde groep van mensen. Een kunstwerk moet de nieuwe, ruimere betekenis van de kerk in relatie tot de dorpsgemeenschap illustreren én versterken.

Rust, stilte en openheid zijn de termen die uit de discussie naar boven komen drijven. Zeker in een tijd waar het net vaak aan die waarden ontbreekt, kan de kerk hier volgens sommigen een unieke rol in gaan spelen. Maar er broeien ook andere gevoeligheden. Een illustratie van het werk ‘St George & the Dragon‘ van kunstenaars Brian McKay en Ahmad Abas doet opperen dat er misschien iets met het plein voor de kerk moet worden gedaan. De kerk valt namelijk niet op: je rijdt er zo voorbij en dat zou niet mogen! En dan is er nog de piste om door middel van symbolen uit de kerkelijke traditie (vb. water of licht) de brug tussen verleden en toekomst te slaan. Ook samenhorigheid, interactie en zelfbewustzijn zijn termen die vaak worden geopperd en die in de opdracht moeten worden opgenomen. 

Deze Sint-Jozefkerk staat er nu wat verloren bij. De opdrachtgevers dromen ervan om haar in haar functie als baken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten te herstellen. Met dat uitgangspunt ging Vosters in samenwerking met de architect Pieter Walraet aan de slag. Hij stelt voor om een hedendaagse ‘parvis des gentils’ of gesloten ruimte voor en rondom de kerk te creëren, die hij binnenin met reflecterende straatverf zal witten. Tijdens research naar wat mensen samenbrengt stootte Vosters op de zoekmachine ‘google maps’.  Vanuit een immens perspectief- vergelijkbaar met het alziend oog van een God die op ons neerkijkt- kunnen we onszelf daarop als individu in de massa terugzoeken. Via projecties zal Vosters op de witte grond van de parvis een recente google kaart laten overlappen met een oudere kaart van Ternat. Doordat je als bezoeker altijd maar dat stukje kaart zal zien waarop je schaduw valt, dwingt de installatie tot rondwandelen. Dat spel kan mensen dichter bij elkaar brengen. Op de boord van de kerk kunnen de bewoners bovendien eigen teksten projecteren. Op het muurtje rondom rond kan men even uitrusten. Zo kan de kerk opnieuw haar functie opnemen als herkenningspunt (de parvis des gentils zorgt voor een alternatieve, ingevallen sokkel en ’s nachts baadt de kerk in het licht) en gemeenschaps- of ontmoetingsruimte die het samen-leven in deze stad ook thematiseert.

Bij een eerste presentatie van zijn project ‘Parvis des gentils’ viel het Vosters op hoe belangrijk het voor de groep is om zich dingen concreet te kunnen voorstellen. “Hun vragen waren vooral heel erg praktisch: waar gaan de spots hangen? Zal de zitgelegenheid warm genoeg zitten?;…”. Niettemin zijn hun verwachtingen erg hoog, terwijl het voorziene budget beperkt is.  Vosters: “Ik vind het altijd jammer als een kunstwerk niet gerealiseerd kan worden. Bij een opdracht houd ik me daarom normaliter erg strikt aan het vooropgestelde budget. Bij deze opdracht heb ik het samen met architect Pieter Walraet anders aangepakt. De vraag van de opdrachtgevers vroeg om een kunstwerk met enige ruimtelijke impact. Doordat deze opdracht in directe dialoog met de zeer geëngageerde gemeenschap plaats vindt, openen zich mogelijkheden waardoor we misschien met minder geld toch meer kunnen doen. De recente voorouders van de opdrachtgevers hebben in het begin van de vorige eeuw de kerk met hun eigen handen gebouwd. Zou het niet mooi zijn als zij nu op hun beurt meehelpen bij de bouw van de artistieke installatie die de ambitie om de kerk een nieuw élan te geven ondersteunt? Betonvloer (chappe) gieten, de muurtjes metselen, schilderen,…: samen met enkele leden uit de groep zijn we nu aan het uitzoeken of en hoe we dit kunnen organiseren.”

Vadim Vosters

De opdrachtgeversgroep brengt een bezoek aan het atelier van Vadim Vosters, een kunstenaar met wie curator Christophe de Jaeger hen graag wil laten kennismaken. Aan de hand van aanwezige schilderijen en installaties vertelt Vosters over zijn artistieke interesses en werkwijze. ‘Dit is iets compleet anders dan praten over kunst aan de hand van plaatjes’, klinkt het. ‘Het wordt nu plots heel concreet’. De groep vraagt de kunstenaar de oren van het lijf. Vosters werkt in zijn oeuvre sterk rond interactie. Hij toont hoe hij beelden creëert door verschillende ‘beeldlagen’ (slides) over elkaar heen te leggen. Naar gelang de positie van de toeschouwers en door een spel met licht en schaduw veranderen die beelden of worden ze al dan niet zichtbaar. De nieuwsgierigheid van de groep is geprikkeld. Ook zij willen graag werken met licht en inzetten op interactie. Na enkele intense discussies beslissen de opdrachtgevers om met Vadim Vosters verder te werken aan een kunstwerk voor hun Sint-Jozefkerk.